യുകെ സര്‍ക്കാരിന്റെ ഗോധ്ര അന്വേഷണ റിപ്പോര്‍ട്ടിന്റെ സംക്ഷിപ്തം കാരവന്‍ പ്രസിദ്ധീകരിക്കുന്നു


JANUARY 24, 2023, 3:34 PM IST

ന്യൂഡല്‍ഹി: 2002ലെ ഗുജറാത്ത് കലാപത്തെക്കുറിച്ച് യുകെ സര്‍ക്കാര്‍ നടത്തിയ അന്വേഷണത്തിന്റെ റിപ്പോര്‍ട്ടില്‍ അക്രമം വിശ്വഹിന്ദു പരിഷത്ത് 'മുന്‍കൂട്ടി ആസൂത്രണം ചെയ്തതാണ്, എന്ന് പ്രസ്താവിക്കുന്നു.

 റിപ്പോര്‍ട്ടിന്റെ പ്രസക്ത ഭാഗമാണെന്ന് പറയുന്നതിന്റെ ഫോട്ടോ കാരവന്‍ മാഗസിന്‍ അതിന്റെ വെബ്സൈറ്റില്‍ പ്രസിദ്ധീകരിച്ചു. പ്രധാനമന്ത്രി നരേന്ദ്ര മോഡിയെ കുറിച്ച് അടുത്തിടെ ബിബിസി പുറത്തിറക്കിയ ഇന്ത്യ: മോഡി ക്വസ്റ്റ്യന്‍' എന്ന ഡോക്യുമെന്ററിയില്‍ പരാമര്‍ശിച്ച റിപ്പോര്‍ട്ടിന്റെ പകര്‍പ്പ് തങ്ങളുടെ കൈവശമുണ്ടെന്ന് മാഗസിന്‍ അവകാശപ്പെട്ടു.

''ഫെബ്രുവരി 27-ന് ഗോധ്രയില്‍ ട്രെയിനിന് നേരെയുണ്ടായ ആക്രമണമാണ് കലാപങ്ങള്‍ക്ക് കാരണമെന്ന് റിപ്പോര്‍ട്ട് സൂചിപ്പിക്കുന്നു. അത് സംഭവിച്ചില്ലെങ്കില്‍, മറ്റൊരു കാരണം കണ്ടെത്തുമായിരുന്നു എന്നും റിപ്പോര്‍ട്ട് പറയുന്നു.

അക്രമം മുന്‍കൂട്ടി ആസൂത്രണം ചെയ്തതാണെന്ന് പ്രസ്താവിക്കുന്നതിനുള്ള തെളിവുകള്‍ റിപ്പോര്‍ട്ടിലുണ്ട്. ''കലാപക്കാര്‍ മുസ്ലീം വീടുകളും അവരുടെ ബിസിനസ്സുകളും ലക്ഷ്യമിട്ട് തയ്യറാക്കിയ കമ്പ്യൂട്ടര്‍വത്കൃത പട്ടികകള്‍ ഉപയോഗിച്ചതായി പോലീസുമായി ബന്ധപ്പെട്ടു സ്ഥിരീകരിച്ചു. ന്യൂനപക്ഷ മുസ്ലീം ഷെയര്‍ ഹോള്‍ഡിംഗ് ഉള്ള ബിസിനസുകള്‍ ഉള്‍പ്പെടെയുള്ള ലിസ്റ്റുകളുടെ കൃത്യതയും വിശദാംശങ്ങളും സൂചിപ്പിക്കുന്നത് അവ മുന്‍കൂട്ടി തയ്യാറാക്കിയിരുന്നു എന്നാണ്.

'മുഖ്യമന്ത്രി നരേന്ദ്ര മോഡി നേരിട്ട് ഉത്തരവാദിയാണ്' എന്ന് പ്രസ്താവിക്കുന്ന അന്വേഷണ റിപ്പോര്‍ട്ട് ഗുജറാത്ത് സംസ്ഥാന സര്‍ക്കാരിനെയും കുറ്റപ്പെടുത്തുന്നു.

സംസ്ഥാന സര്‍ക്കാരിന്റെ പിന്തുണയോടെയാണ് വി.എച്ച്.പിയും സഖ്യകക്ഷികളും പ്രവര്‍ത്തിച്ചത്. സംസ്ഥാന സര്‍ക്കാര്‍ സൃഷ്ടിച്ച ശിക്ഷാരഹിതമായ കാലാവസ്ഥയില്ലാതെ അവര്‍ക്ക് ഇത്രയധികം നാശനഷ്ടങ്ങള്‍ വരുത്താന്‍ കഴിയുമായിരുന്നില്ല. മുഖ്യമന്ത്രി നരേന്ദ്ര മോഡി നേരിട്ട് ഉത്തരവാദിയാണ്. അദ്ദേഹത്തിന്റെ പ്രവര്‍ത്തനങ്ങള്‍ രാഷ്ട്രീയ നേട്ടത്തെക്കുറിച്ചുള്ള ഒരു അപകീര്‍ത്തികരമായ വിലയിരുത്തലിലൂടെ നയിക്കപ്പെടുന്നില്ല. 1995-ല്‍ അധികാരത്തില്‍ വന്നതുമുതല്‍ ബി.ജെ.പി പിന്തുടരുന്ന ഹിന്ദു ദേശീയവാദ അജണ്ടയുടെ ശില്പിയെന്ന നിലയില്‍, അദ്ദേഹം വി.എച്ച്.പിയുടെ പ്രത്യയശാസ്ത്ര പ്രചോദനത്തില്‍ വിശ്വസിക്കുന്നയാളാണ്.

മുസ്ലീം സ്ത്രീകളെ ബലാത്സംഗം ചെയ്തതില്‍ പോലീസിന്റെ പങ്കാളിത്തം ചൂണ്ടിക്കാണിക്കുകയും അക്രമത്തിന്റെ തോതിലുള്ള നിരീക്ഷണങ്ങളും റിപ്പോര്‍ട്ട് ചെയ്യുന്നു. 'വിശ്വസനീയമായ മനുഷ്യാവകാശ ബന്ധങ്ങളില്‍ നിന്നുള്ള വിവരങ്ങളെ അടിസ്ഥാനമാക്കിയുള്ള ഒരു യാഥാസ്ഥിതിക കണക്ക് മരണങ്ങളുടെ എണ്ണം 2000 ആണെന്ന് കണക്കാക്കുന്നു ... മുസ്ലീം സ്ത്രീകളെ വ്യാപകമായി ബലാത്സംഗം ചെയ്തു, ചിലപ്പോള്‍ പോലീസും ഇതില്‍ പങ്കുചേര്‍ന്നു. ബലാത്സംഗത്തിനൊപ്പം കൊലപാതകങ്ങളും വ്യാപകമായിരുന്നു.' 'സംസ്ഥാന സര്‍ക്കാരിന്റെ സമ്മര്‍ദം അവരുടെ പ്രതികരണത്തെ തടഞ്ഞുവെന്ന് പോലീസ് വൃത്തങ്ങള്‍ അംഗീകരിക്കുന്നു' എന്നും റിപ്പോര്‍ട്ടുകള്‍ പറയുന്നു.


റിപ്പോര്‍ട്ടിന്റെ സംഗ്രഹം


1. അക്രമത്തിന്റെ വ്യാപ്തി റിപ്പോര്‍ട്ട് ചെയ്തതിനേക്കാള്‍ വളരെ കൂടുതലാണ്. കുറഞ്ഞത് 2000 പേര്‍ കൊല്ലപ്പെട്ടു. മുസ്ലീം സ്ത്രീകള്‍ വ്യാപകവും ആസൂത്രിതവുമായി ബലാത്സംഗം ചെയ്യപ്പെട്ടു. 138,000 ആഭ്യന്തര അഭയാര്‍ഥികള്‍. ഹിന്ദു, ഹിന്ദു/മുസ്ലിം ഇടകലര്‍ന്ന പ്രദേശങ്ങളിലെ എല്ലാ മുസ്ലീം ബിസിനസുകളുടെയും നാശം ലക്ഷ്യമിട്ടു.


2.  അക്രമം ആസൂത്രണം ചെയ്തതും ഒരുപക്ഷേ മുന്‍കൂട്ടിയുള്ളതും രാഷ്ട്രീയ പ്രേരിതവുമാണ്. ഹിന്ദു പ്രദേശങ്ങളില്‍ നിന്ന് മുസ്ലീങ്ങളെ തുടച്ചുനീക്കുകയായിരുന്നു ലക്ഷ്യം. സംസ്ഥാന സര്‍ക്കാരിന്റെ സംരക്ഷണത്തില്‍ വി.എച്ച്.പി (ഹിന്ദു തീവ്രവാദ സംഘടന) ആണ് അക്രമങ്ങള്‍ക്ക് നേതൃത്വം നല്‍കിത്. മോഡി മുഖ്യമന്ത്രിയായി തുടരുമ്പോള്‍ കലാപം അടിച്ചമര്‍ത്തില്ല എന്ന ഉറപ്പാണ് അക്രമങ്ങള്‍ വര്‍ധിപ്പിച്ചത്.


വിശദാംശങ്ങള്‍


3. നടന്നുകൊണ്ടിരിക്കുന്ന അക്രമത്തിന്റെ ആഘാതം വിലയിരുത്താന്‍ അന്വേഷണ സംഘം ഏപ്രില്‍ 8-10 തീയതികളില്‍ ഗുജറാത്തിലെ അഹമ്മദാബാദ് സന്ദര്‍ശിച്ചു. അവര്‍ മനുഷ്യാവകാശ പ്രവര്‍ത്തകര്‍, കമ്മ്യൂണിറ്റി നേതാക്കള്‍ (രണ്ട് കമ്മ്യൂണിറ്റികളില്‍ നിന്നുള്ളവര്‍), മുതിര്‍ന്ന പോലീസ്, ഡയറക്ടര്‍ ജനറല്‍ (ചീഫ് കോണ്‍സ്റ്റബിള്‍ തത്തുല്യം) , രാഷ്ട്രീയക്കാര്‍, പത്രപ്രവര്‍ത്തകര്‍, ബിസിനസ് നേതാക്കള്‍ ഉള്‍പ്പെടെയുള്ളവരെ കണ്ടുമുട്ടി. അവര്‍ സംസ്ഥാന സര്‍ക്കാര്‍ പ്രതിനിധികളെ  കണ്ടില്ല


നിലവിലെ സ്ഥിതി


4. അഹമ്മദാബാദ് ഇപ്പോള്‍ ശാന്തമാണ്. എന്നാല്‍ ഗ്രാമപ്രദേശങ്ങളില്‍ ഇടയ്ക്കിടെ അക്രമങ്ങള്‍ തുടരുകയാണ്. ഫെബ്രുവരി 27-ന് ആരംഭിച്ച അക്രമത്തിന്റെ ഭയം ഞങ്ങള്‍ ഇതുവരെ റിപ്പോര്‍ട്ട് ചെയ്തതിനേക്കാള്‍ വളരെ വലുതാണ്. ഔദ്യോഗിക കണക്കുകള്‍ (നിലവില്‍ 840 മരണങ്ങള്‍) മരണസംഖ്യ ഗണ്യമായി കുറച്ചുകാണുന്നു. കാണാതായ വ്യക്തികളെ (പത്ത് വര്‍ഷത്തേക്ക് മരണ സ്ഥിതിവിവരക്കണക്കുകളില്‍ ഉള്‍പ്പെടുത്താന്‍ കഴിയാത്തവരെ) അവര്‍ അവഗണിക്കുന്നു. ഗ്രാമപ്രദേശങ്ങളില്‍ നിന്നുള്ള വിവരങ്ങളുടെ കുത്തൊഴുക്കാണ്. വിശ്വസനീയമായ മനുഷ്യാവകാശ ബന്ധങ്ങളില്‍ നിന്നുള്ള വിവരങ്ങളെ അടിസ്ഥാനമാക്കിയുള്ള ഒരു യാഥാസ്ഥിതിക കണക്ക് മരണങ്ങളുടെ എണ്ണം 2000 ആയി കണക്കാക്കുന്നു. ചില മനുഷ്യാവകാശ കോണ്‍ടാക്റ്റുകളും കമ്മ്യൂണിറ്റി നേതാക്കളും മറ്റ് ചാനലുകളില്‍ റിപ്പോര്‍ട്ട് ചെയ്യുന്നതും ഈ കണക്ക് കൂടുതലാകാമെന്ന് സൂചിപ്പിക്കുന്നു.


5. മുസ്ലീം സ്ത്രീകളെ വ്യാപകവും ആസൂത്രിതവുമായ ബലാത്സംഗം ചെയ്തു, ചിലപ്പോള്‍ പോലീസ് തന്നെ ബലാത്സംഗം ചെയ്തുകൊണ്ട് പല പ്രദേശങ്ങളിലും കൊലപാതകങ്ങള്‍ നടത്തി. 138,000 ആളുകള്‍ പലായനം ചെയ്തു 70 അഭയാര്‍ത്ഥി ക്യാമ്പുകളില്‍ കഴിയുന്നു. ഒരു ലക്ഷത്തിലധികം മുസ്ലീങ്ങളാണ്.


6. മുസ്ലീം ബിസിനസുകള്‍ ആസൂത്രിതമായി ലക്ഷ്യമിട്ടിരുന്നു. മുസ്ലിംകളുടെ വ്യക്തിഗത കടകളുടെ കത്തിനശിച്ച അവശിഷ്ടങ്ങള്‍ക്കിടയില്‍ തൊടുക പോലും ചെയ്യാത്ത ഹിന്ദു സ്റ്റോറുകളുടെ നിരകളും ദൃശ്യമാണ്. അഹമ്മദാബാദിലെ ഹിന്ദു, മിക്‌സഡ് ഏരിയകളിലെ എല്ലാ മുസ്ലീം ബിസിനസും തകര്‍ത്തതായി അഹമ്മദാബാദിലെ അഡീഷണല്‍ കമ്മീഷണര്‍ ഓഫ് പോലീസ് (ഡെപ്യൂട്ടി ചീഫ് കോണ്‍സ്റ്റബിള്‍ തത്തുല്യം) ഞങ്ങളോട് പറഞ്ഞു. ഇതായിരുന്നു അക്രമത്തിന്റെ മാതൃക

7. ഗുജറാത്തില്‍ നിരവധി വര്‍ഗീയ കലാപങ്ങള്‍ പൊട്ടിപ്പുറപ്പെട്ടിട്ടുണ്ട്, ഏറ്റവും അടുത്ത കാലത്ത് 1992-ല്‍. എന്നാല്‍ പോലീസ് ഉള്‍പ്പെടെയുള്ള ഞങ്ങളുടെ സംഭാഷണക്കാരില്‍ ഭൂരിഭാഗവും ഇത്തവണ അക്രമത്തിന്റെ രീതി വ്യത്യസ്തമാണെന്ന് പറഞ്ഞു. മറ്റ് ഹിന്ദു തീവ്രവാദ സംഘടനകള്‍ക്കൊപ്പം വിഎച്ച്പി യുടെ നേതൃത്വത്തിലായിരുന്നു അക്രമം. ഇത് മുന്‍കൂട്ടി ആസൂത്രണം ചെയ്തതാണ്, ഒരുപക്ഷേ മാസങ്ങള്‍ക്ക് മുമ്പ്. മുസ്ലീം വീടുകളും ബിസിനസ്സുകളും ലക്ഷ്യമിടാന്‍ കലാപകാരികള്‍ കമ്പ്യൂട്ടറൈസ്ഡ് ലിസ്റ്റുകള്‍ ഉപയോഗിച്ചതായി പോലീസ് കോണ്‍ടാക്റ്റുകള്‍ സ്ഥിരീകരിച്ചു. ലിസ്റ്റുകളുടെ കൃത്യതയും വിശദാംശങ്ങളും, ന്യൂനപക്ഷ മുസ്ലീം ഷെയര്‍-ഹോള്‍ഡിംഗ് ഉള്ള ബിസിനസുകള്‍ ഉള്‍പ്പെടെ, അവ മുന്‍കൂട്ടി തയ്യാറാക്കിയതാണെന്ന് സൂചിപ്പിക്കുന്നു.


സംസ്ഥാന സര്‍ക്കാര്‍ കൂട്ടുകെട്ട്


8. സംസ്ഥാന ഗവണ്‍മെന്റിന്റെ നിഷ്‌ക്രിയത്വത്തെക്കുറിച്ച് ഞങ്ങള്‍ ഇതിനകം റിപ്പോര്‍ട്ട് ചെയ്തിട്ടുണ്ട് (ഒന്നാം T-U-R). കൂടാതെ, അഞ്ച് സംസ്ഥാന മന്ത്രിമാര്‍ ആദ്യ ദിവസത്തെ കലാപത്തില്‍ പങ്കെടുത്തതായി ദൃക്സാക്ഷികള്‍ റിപ്പോര്‍ട്ട് ചെയ്യുന്നു. ബിജെപി (പ്രധാനമന്ത്രി വാജ്പേയിയുടെ പാര്‍ട്ടി) മുഖ്യമന്ത്രി നരേന്ദ്ര മോഡി ഫെബ്രുവരി 27-ന് വൈകുന്നേരം മുതിര്‍ന്ന പോലീസ് ഉദ്യോഗസ്ഥരെ കണ്ട് കലാപത്തില്‍ ഇടപെടരുതെന്ന് ഉത്തരവിട്ടതായി വിശ്വസനീയരായ പത്രപ്രവര്‍ത്തകരും മനുഷ്യാവകാശ പ്രവര്‍ത്തകരും ഞങ്ങളോട് പറഞ്ഞു.


അതേസമയം ഈ കൂടിക്കാഴ്ച പോലീസ് ബന്ധങ്ങള്‍ നിഷേധിക്കുന്നു.



9. എന്നാല്‍ സംസ്ഥാന ഗവണ്‍മെന്റിന്റെ വ്യക്തമായ സമ്മര്‍ദ്ദം അവരുടെ പ്രതികരണത്തെ തടഞ്ഞുവെന്ന് പോലീസ് കോണ്‍ടാക്റ്റുകള്‍ അംഗീകരിക്കുന്നു. വ്യാപകമായിരുന്നെന്ന് ദൃക്സാക്ഷികള്‍ പറയുന്ന കലാപത്തില്‍ ചില പോലീസുകാര്‍ പങ്കെടുത്തിരിക്കാമെന്ന് ഡയറക്ടര്‍ ജനറല്‍ ഓഫ് പോലീസ് ചക്രവതിയും അംഗീകരിക്കുന്നു. പോലീസ് വെടിവച്ച 130 പേരില്‍ പകുതിയും മുസ്ലീങ്ങളാണ്. അക്രമവുമായി ബന്ധപ്പെട്ട് 8,000 പേരെ അറസ്റ്റ് ചെയ്തതായി പോലീസ് പറയുന്നു. അവര്‍ക്ക് ഹിന്ദു/മുസ്ലിം വിഭജനം നല്‍കാന്‍ കഴിയില്ല.


10. ദുരിതാശ്വാസ പ്രവര്‍ത്തനങ്ങളോടുള്ള പ്രതികരണത്തില്‍ സര്‍ക്കാര്‍ മന്ദഗതിയിലാണ്. അഭയാര്‍ത്ഥി ക്യാമ്പുകളിലെ അവസ്ഥ മോശമാണ്, പാര്‍പ്പിടവും ശുചിത്വവുമില്ല. കഴിഞ്ഞ ആഴ്ച പ്രധാനമന്ത്രി വാജ്പേയിയുടെ സന്ദര്‍ശനത്തിനുശേഷം മാത്രമാണ് സര്‍ക്കാര്‍ ക്യാമ്പുകളിലേക്ക് ഭക്ഷണവും പാര്‍പ്പിടവും നല്‍കാന്‍ തുടങ്ങിയത്. എന്‍ജിഒകള്‍ ഈ വിടവ് നികത്തുകയായിരുന്നു. സംസ്ഥാന സര്‍ക്കാരിന്റെ പ്രാരംഭ നഷ്ടപരിഹാര വാഗ്ദാനവും വിവേചനപരമായിരുന്നു: ഗോധ്രയില്‍ ട്രെയിനിന് നേരെയുണ്ടായ ആക്രമണത്തില്‍ ഇരയായ (ഹിന്ദു) 200,000 രൂപ; മറ്റെല്ലാ (പ്രധാനമായും മുസ്ലീം) ഇരകള്‍ക്ക് 100,000 രൂപ.


ഇരകള്‍ക്കെല്ലാം ഒരേ രീതിയില്‍ 50,000 രൂപ അവര്‍ ഇപ്പോള്‍ വാഗ്ദാനം ചെയ്തിട്ടുണ്ട്. എന്നാല്‍ സംസ്ഥാന സര്‍ക്കാര്‍ പാപ്പരായതിനാല്‍ വലിയ നഷ്ടപരിഹാരം നല്‍കാന്‍ സാധ്യതയില്ല.


മാധ്യമങ്ങളുടെ പങ്ക്


11. ഗുജറാത്തി ഭാഷാ മാധ്യമങ്ങളില്‍ ഭൂരിഭാഗവും അക്രമത്തെ പ്രോത്സാഹിപ്പിക്കുന്നതില്‍ നിര്‍ണായക പങ്ക് വഹിച്ചിട്ടുണ്ട്. മുസ്ലീം വിരുദ്ധ വികാരം വര്‍ധിപ്പിക്കാന്‍ .കഴിയുന്ന വിഷലിപ്തമായ കിംവദന്തികളും പ്രചരണങ്ങളും പ്രസിദ്ധീകരിക്കാന്‍ അവര്‍ എല്ലാ അവസരവും വിനിയോഗിച്ചു.


അഭിപ്രായം


12. അക്രമം നടത്തിയ വിഎച്ച്പിയും മറ്റ് ഹിന്ദു തീവ്രവാദ ഗ്രൂപ്പുകളുടെയും ലക്ഷ്യം,  മുസ്ലിംകളെ ഹിന്ദു, സമ്മിശ്ര പ്രദേശങ്ങളില്‍ നിന്ന് നീക്കം ചെയ്യുക എന്നതായിരുന്നു. വംശീയ ഉന്മൂലനത്തിന്റെ എല്ലാ ലക്ഷണങ്ങളും അവരുടെ ആസൂത്രിതമായ അക്രമ പ്രചാരണത്തിന് ഉണ്ട്. ഫെബ്രുവരി 27-ന് ഗോധ്രയില്‍ തീവണ്ടിക്ക് നേരെയുണ്ടായ ആക്രമണം കലാപത്തിന്റെ കാരണമായി ഉണ്ടാക്കി. അത് സംഭവിച്ചില്ലായിരുന്നുവെങ്കില്‍ മറ്റൊന്ന് കണ്ടെത്തുമായിരുന്നു.



13. വിഎച്ച്പിയും അതിന്റെ സഖ്യകക്ഷികളും സംസ്ഥാന സര്‍ക്കാരിന്റെ പിന്തുണയോടെയാണ് പ്രവര്‍ത്തിച്ചത്. സംസ്ഥാന ഗവണ്‍മെന്റ് സൃഷ്ടിച്ച ശിക്ഷാരഹിതമായ അന്തരീക്ഷം ഇല്ലെങ്കില്‍ അവര്‍ക്ക് ഇത്രയധികം നാശനഷ്ടങ്ങള്‍ വരുത്താന്‍ കഴിയുമായിരുന്നില്ല. മുഖ്യമന്ത്രി നരേന്ദ്ര മോഡി നേരിട്ട് ഉത്തരവാദിയാണ്. അദ്ദേഹത്തിന്റെ പ്രവര്‍ത്തനങ്ങള്‍ രാഷ്ട്രീയ നേട്ടങ്ങളെ കുറിച്ചുള്ള അപകര്‍ഷതാപരമായ വിലയിരുത്തലിലൂടെ നയിക്കപ്പെടുന്നില്ല. 1995-ല്‍ അധികാരത്തില്‍ വന്നതുമുതല്‍ ഗുജറാത്തില്‍ ബിജെപി പിന്തുടരുന്ന ഹിന്ദു ദേശീയവാദ അജണ്ടയുടെ ശില്പി എന്ന നിലയില്‍, വി.എച്ച്.പിയുടെ പ്രത്യയശാസ്ത്ര പ്രേരണയില്‍ അദ്ദേഹം വിശ്വസിക്കുന്നു.


14. വി.എച്ച്.പി വിജയിച്ചേക്കാം. നിയമവാഴ്ച പരാജയപ്പെട്ടു. പോലീസിലോ ജുഡീഷ്യറിയിലോ ജനങ്ങള്‍ക്ക് വിശ്വാസം നഷ്ടപ്പെട്ടു. മോഡി അധികാരത്തില്‍ തുടരുമ്പോള്‍, മുസ്ലിംകളും മറ്റ് പലരും ഭയവും അരക്ഷിതവുമായി തുടരും; അക്രമം മൂലം കുടിയിറക്കപ്പെട്ടവര്‍ അവരുടെ വീടുകളിലേക്ക് മടങ്ങാന്‍ മടിക്കും; അനുരഞ്ജനം അസാധ്യമായിരിക്കും; ഒപ്പം പ്രതികാര നടപടികളും തള്ളിക്കളയാനാവില്ല.

Other News