വാഷിംഗ്ടണ്/ ടെഹ്റാന്: ഇറാനില് പതിമൂന്ന് ദിവസമായി തുടരുന്ന വ്യാപക ജനപ്രക്ഷോഭം രാജ്യത്തെ രാഷ്ട്രീയസുരക്ഷാ സാഹചര്യം അതീവ ഗുരുതര ഘട്ടത്തിലേക്ക് തള്ളിയിരിക്കെ, ഇറാനിയന് ഭരണകൂടത്തിന് ശക്തമായ മുന്നറിയിപ്പ് നല്കി അമേരിക്കന് പ്രസിഡന്റ് ഡോണള്ഡ് ട്രംപ് രംഗത്തുവന്നു. ഇറാനിലെ നേതാക്കള് 'വലിയ പ്രതിസന്ധിയിലാണ് ' എന്ന് വൈറ്റ് ഹൗസില് മാധ്യമപ്രവര്ത്തകരോട് സംസാരിക്കവെ ട്രംപ്, വ്യക്തമാക്കി. ചില നഗരങ്ങളില് ജനങ്ങള് അധികാരം ഏറ്റെടുക്കുന്ന തരത്തിലുള്ള കാഴ്ചകളാണ് കാണുന്നതെന്നും അദ്ദേഹം ചൂണ്ടിക്കാട്ടി. പ്രതിഷേധക്കാരെ ലക്ഷ്യമാക്കി ഇറാനിയന് സൈന്യം വെടിവയ്ക്കുകയാണെങ്കില്, അമേരിക്കയും പ്രതികരിക്കുമെന്ന് ട്രംപ് തുറന്നുപറഞ്ഞു. 'നിങ്ങള് വെടിവെയ്ക്കരുത്, ഇല്ലെങ്കില് ഞങ്ങളും വെടിവയ്ക്കും' എന്നായിരുന്നു ട്രംപിന്റെ കടുത്ത മുന്നറിയിപ്പ്.
അതേസമയം പ്രതിഷേധം അടിച്ചമര്ത്താനുള്ള ശ്രമങ്ങളുടെ ഭാഗമായി ഇറാന് രാജ്യമാകെ ഇന്റര്നെറ്റ് സേവനങ്ങള് തടഞ്ഞു. വെള്ളിയാഴ്ചയും ആയിരക്കണക്കിന് ആളുകള് തെരുവിലിറങ്ങി. ഈ ' ബ്ലാങ്കറ്റ് ഇന്റര്നെറ്റ് നിരോധനം' പ്രതിഷേധങ്ങളെ ക്രൂരമായി അടിച്ചമര്ത്തുന്ന മനുഷ്യാവകാശ ലംഘനങ്ങള് മറയ്ക്കാനുള്ള ശ്രമമാണെന്ന് മനുഷ്യാവകാശ സംഘടനയായ ആമ്നസ്റ്റി ഇന്റര്നാഷണല്, കുറ്റപ്പെടുത്തി. തെഹ്റാനിലെ സാദത്താബാദ് മേഖലയില് ജനങ്ങള് പാത്രങ്ങളില് അടിച്ചും 'ഖമനെയിക്ക് മരണം' തുടങ്ങിയ മുദ്രാവാക്യങ്ങള് വിളിച്ചും പ്രതിഷേധം രേഖപ്പെടുത്തി. മഷ്ഹദ്, തബ്രിസ്, വിശുദ്ധനഗരമായ ഖോം എന്നിവിടങ്ങളിലും പുതിയ പ്രതിഷേധങ്ങള് റിപ്പോര്ട്ട് ചെയ്തു.
ഇതിനിടെ ഇറാന്റെ പരമോന്നത നേതാവ് ആയതോല്ലാഹ് അലി ഖമനെയി പ്രതിഷേധക്കാരെ ' അക്രമികളെന്നും അട്ടിമറിക്കാര്' എന്നും വിശേഷിപ്പിച്ചു. പ്രതിഷേധങ്ങള്ക്ക് പിന്നില് അമേരിക്കയുടെ കൈയുണ്ടെന്ന് സൂചിപ്പിച്ച ഖമനെയി, ഇസ്രയേലിന്റെ പിന്തുണയോടെ നടന്ന യുദ്ധത്തില് ആയിരത്തിലധികം ഇറാനീയരുടെ രക്തം ട്രംപിന്റെ കൈകളിലുണ്ടെന്നും ആരോപിച്ചു. അമേരിക്കന് പ്രസിഡന്റിനെ 'അഹങ്കാരി നേതാവ്' എന്നു വിശേഷിപ്പിച്ച ഖമനെയി, 1979ല് ഇസ്ലാമിക് വിപ്ലവത്തില് തകര്ന്ന ഇറാനിലെ രാജവംശത്തെപ്പോലെ ട്രംപും വീഴുമെന്ന് പ്രവചിച്ചു.
ഇറാനിലെ സംഭവവികാസങ്ങളില് അന്താരാഷ്ട്ര പ്രതികരണവും ശക്തമാകുകയാണ്. പ്രതിഷേധക്കാരെ കൊലപ്പെടുത്തിയതിനെ ശക്തമായി അപലപിച്ച് കാനഡയുടെ പ്രധാനമന്ത്രി മാര്ക്ക് കാര്ണി രംഗത്തുവന്നു. ഇറാനിയന് ഭരണകൂടം ജനങ്ങളോടു നടത്തുന്ന അക്രമം, അന്യായ അറസ്റ്റുകള്, ഭീഷണിപ്പെടുത്തല് നടപടികള് എന്നിവയെ കാനഡ കടുത്ത ഭാഷയില് വിമര്ശിച്ചു. 'സ്വാതന്ത്ര്യവും മാനവീകതയും ആവശ്യപ്പെടുന്ന ഇറാനിയന് ജനങ്ങളോടൊപ്പം നാം ഐക്യദാര്ഢ്യം പ്രഖ്യാപിക്കുന്നു' എന്നായിരുന്നു കാനഡയുടെ പ്രസ്താവന.
ഡിസംബര് 2025ല് ഇറാനിയന് റിയാല് ഡോളറിനോട് ചരിത്രത്തിലെ ഏറ്റവും താഴ്ന്ന നിലയിലേക്കു വീണതാണ് പ്രതിഷേധങ്ങളുടെ തുടക്കത്തിനു കാരണം. ഒരു ഡോളറിന് ഏകദേശം 14.5 മില്യന് റിയാല് എന്ന നിലയിലേക്കുള്ള ഇടിവോടെ, രാജ്യത്തിന്റെ കറന്സി വര്ഷാരംഭം മുതല് പകുതിയോളം മൂല്യം നഷ്ടപ്പെട്ടു. പിന്നാലെ ഭക്ഷ്യവിലകള് 72 ശതമാനവും മരുന്നുകളുടെ വില 50 ശതമാനവും ഉയര്ന്നു. 2026 ബജറ്റില് 62 ശതമാനം നികുതി വര്ധന നിര്ദേശിച്ചതും ജനങ്ങളുടെ അസന്തോഷം കൂട്ടി. വ്യാപാരികളും കടക്കാര്യുമായിരുന്നു ആദ്യം തെരുവിലിറങ്ങിയത്.
ഇപ്പോള് പ്രതിഷേധക്കാര് മുന് ഷായുടെ മകനും പ്രവാസത്തിലിരിക്കുന്ന കിരീടാവകാശിയുമായ റെസാ പഹ്ലവിയെ പിന്തുണച്ച് മുദ്രാവാക്യങ്ങള് ഉയര്ത്തുകയാണ്. ഖമനെയിയുടെ ഭരണത്തിനെതിരായ പോരാട്ടത്തില് അമേരിക്കന് സഹായം തേടി പഹ്ലവിയും രംഗത്തെത്തിയിട്ടുണ്ട്. നോര്വേ ആസ്ഥാനമായ ഇറാന് ഹ്യൂമന് റൈറ്റ്സ് എന്ന സംഘടനയുടെ കണക്കുകള് പ്രകാരം, ഇതുവരെ കുറഞ്ഞത് 51 പേര് ( ഒന്പത് കുട്ടികള് ഉള്പ്പെടെ) സുരക്ഷാസേനയുടെ വെടിവെയ്പ്പില് കൊല്ലപ്പെട്ടിട്ടുണ്ട്; നൂറുകണക്കിന് പേര്ക്ക് പരുക്കേറ്റു.
2022-23 കാലഘട്ടത്തില് മഹ്സാ അമിനിയുടെ കസ്റ്റഡി മരണത്തെ തുടര്ന്നുണ്ടായ പ്രക്ഷോഭങ്ങള്ക്ക് ശേഷം ഇറാനില് ഇത്ര വ്യാപകമായ ജനകീയ കലാപം ആദ്യമായാണ്. സാമ്പത്തിക തകര്ച്ചയും രാഷ്ട്രീയ അകതടവും ചേര്ന്ന് ഇറാനെ ചരിത്രത്തിലെ ഏറ്റവും ഗുരുതരമായ ആഭ്യന്തര പ്രതിസന്ധിയിലേക്കാണ് തള്ളിയിരിക്കുന്നത്.
ഇറാനില് പ്രതിഷേധക്കാര്ക്ക് നേരെ സൈന്യം വെടിവെച്ചാല് അമേരിക്കയും വെടിവയ്ക്കുമെന്ന് ട്രംപ്; രാജ്യത്ത് ഇന്റര്നെറ്റ് നിരോധനം തുടരുന്നു
